Trả lời câu hỏi mã số 281026-35 của Độc giả Nguyễn Văn Quang tại địa chỉ email: nguyenquangueh@gmail.com, cho mục đích ghi sổ, lập và trình bày báo cáo tài chính, Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán có ý kiến như sau:

- Tại Đoạn 3 Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 07 - Kế toán vào công ty liên kết quy định:

“Công ty liên kết:  Là công ty trong đó nhà đầu tư có ảnh hưởng đáng kể nhưng không phải là công ty con hoặc công ty liên doanh của nhà đầu tư.

Ảnh hưởng đáng kể:Là quyền tham gia của nhà đầu tư vào việc đưa ra các quyết định về chính sách tài chính và hoạt động của bên nhận đầu tư nhưng không kiểm soát các chính sách đó.

...”

- Tại Đoạn 5 Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 07 - Kế toán vào công ty liên kết quy định:

“Nhà đầu tư có ảnh hưởng đáng kể thường được thể hiện ở một hoặc các biểu hiện sau:

(a) Có đại diện trong Hội đồng quản trị hoặc cấp quản lý tương đương của công ty liên kết;

(b) Có quyền tham gia vào quá trình hoạch định chính sách;

(c) Có các giao dịch quan trọng giữa nhà đầu tư và bên nhận đầu tư;

(d) Có sự trao đổi về cán bộ quản lý;

(e) Có sự cung cấp thông tin kỹ thuật quan trọng.”

- Tại điểm b và điểm c khoản 1 Tài khoản 221 - Đầu tư vào công ty con trong Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư số 99/2025/TT-BTC ngày 27/10/2025 của Bộ trưởng Bộ Tài chính hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp (Thông tư 99) quy định:

“b) Cho mục đích ghi sổ kế toán và lập Báo cáo tài chính, chỉhạch toán vào Tài khoản 221 - Đầu tư vào công ty con khi nhà đầu tư nắm giữ trên 50% quyền biểu quyết (ngoại trừ trường hợp tại điểm c dưới đây) và có quyền chi phối các chính sách tài chính và hoạt động của đơn vị khác nhằm thu được lợi ích kinh tế từ các hoạt động của doanh nghiệp đó. Khi công ty mẹ không còn quyền kiểm soát công ty con thì ghi giảm khoản đầu tư vào công ty con. Trường hợp nhà đầu tư tạm thời nắm giữ trên 50% quyền biểu quyết tại đơn vị nhưng không dự định thực thi quyền biểu quyết do mục đích đầu tư là mua - bán công cụ vốn để kiếm lời (nắm giữ khoản đầu tư vì mục đích thương mại và quyền kiểm soát chỉ là tạm thời) thì không hạch toán khoản đầu tư vào tài khoản này mà hạch toán là chứng khoán kinh doanh.

c) Cho mục đích ghi sổ kế toán và lập Báo cáo tài chính, khi nhà đầu tư nắm giữ ít hơn 50% quyền biểu quyết tại đơn vị nhận đầu tư, nhưng có thỏa thuận khác sau đây thì khoản đầu tư vẫn được hạch toán vào Tài khoản 221 - Đầu tư vào công ty con:

- Các nhà đầu tư khác thỏa thuận dành cho nhà đầu tư hơn 50% quyền biểu quyết;

- Nhà đầu tư có quyền chi phối các chính sách tài chính và hoạt động theo quy chế thỏa thuận;

- Nhà đầu tư có quyền bổ nhiệm hoặc bãi miễn đa số các thành viên Hội đồng quản trị hoặc cấp quản lý tương đương;

- Nhà đầu tư có quyền bỏđa số phiếu tại các cuộc họp của Hội đồng quản trị hoặc cấp quản lý tương đương.”

- Tại điểm a khoản 1 Tài khoản 222 - Đầu tư vào công ty liên doanh, liên kết trong Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư 99 quy định:

“Tài khoản này dùng để phản ánh giá trị hiện có và tình hình biến động tăng, giảm toàn bộ khoản đầu tư vào công ty liên doanh và công ty liên kết; tình hình thu hồi vốn đầu tư vào công ty liên doanh, liên kết; các khoản lãi, lỗ phát sinh từ hoạt động đầu tư vào công ty liên doanh, liên kết.

- Công ty liên doanh được thành lập bởi các bên góp vốn liên doanh có quyền đồng kiểm soát các chính sách tài chính và hoạt động, là đơn vị có tư cách pháp nhân hạch toán độc lập. Công ty liên doanh phải tổ chức thực hiện công tác kế toán riêng theo quy định của pháp luật hiện hành về kế toán, chịu trách nhiệm kiểm soát tài sản, các khoản nợ phải trả, doanh thu, thu nhập khác và chi phí phát sinh tại đơn vị mình. Mỗi bên góp vốn liên doanh được hường một phần kết quả hoạt động của công ty liên doanh theo thỏa thuận của hợp đồng liên doanh.

- Khoản đầu tư được phân loại là đầu tư vào công ty liên kết khi nhà đầu tư nắm giữ trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua công ty con từ 20% đến dưới 50% quyền biểu quyết của bên nhận đầu tư mà không có thỏa thuận khác.”

- Tại điểm a khoản 1 Tài khoản 228 - Đầu tư khác trong Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư 99 quy định:

“Tài khoản này dùng để phản ánh giá trị hiện có và tình hình biến động táng, giảm các khoản đầu tư khác (ngoài các khoản đầu tư vào công ty con, đầu tư vào công ty liên doanh, liên kết), như:

- Các khoản đầu tư vào công cụ vốn của đơn vị khác nhưng không có quyền kiểm soát hoặc đồng kiểm soát, không có ảnh hưởng đáng kể đối với bên được đầu tư; Khoản đầu tư vào hợp đồng BCC mà doanh nghiệp không có quyền đồng kiểm soát nhưng được hưởng lợi ích phụ thuộc vào lợi nhuận sau thuế của hợp đồng BCC.

...”

Do Quý độc giả không mô tả rõ quyền thực sự của doanh nghiệp đối với bên nhận đầu tư nên Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán chưa có cơ sở để hướng dẫn cụ thể. Đề nghị doanh nghiệp căn cứ vào các quy định nêu trên và hợp đồng/thỏa thuận góp vốn và thực tế phát sinh tại doanh nghiệp để xác định khoản đầu tư thuộc trường hợp nào để kế toán cho phù hợp:

 - Trường hợp doanh nghiệp nắm giữ trên 50% quyền biểu quyết và có quyền chi phối các chính sách tài chính, hoạt động của đơn vị khác nhằm thu được lợi ích kinh tế từ các hoạt động của doanh nghiệp đó hoặc nắm giữ ít hơn 50% quyền biểu quyết nhưng được các nhà đầu tư khác thỏa thuận cho trên 50% quyền biểu quyết, có quyền chi phối các chính sách tài chính và hoạt động theo quy chế thỏa thuận, có quyền bổ nhiệm hoặc bãi miễn đa số các thành viên Hội đồng quản trị hoặc cấp quản lý tương đương, có quyền bỏ đa số phiếu tại các cuộc họp của Hội đồng quản trị hoặc cấp quản lý tương đương thì hạch toán khoản đầu tư vào Tài khoản 221 - Đầu tư vào công ty con.

- Trường hợp doanh nghiệp có quyền đồng kiểm soát các chính sách tài chính và hoạt động của đơn vị nhận đầu tư thì phân loại là công ty liên doanh hoặc hoặc phân loại là công ty liên kết khi doanh nghiệp có ảnh hưởng đáng kể, nắm giữ từ 20% đến dưới 50% quyền biểu quyết mà không có thỏa thuận khác.

- Trường hợp doanh nghiệp không có quyền kiểm soát hoặc đồng kiểm soát, không có ảnh hưởng đáng kể đối với bên được đầu tư thì hạch toán khoản đầu tư vào Tài khoản 228 - Đầu tư khác.

Trên đây là ý kiến trả lời của Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán, đề nghị Quý Độc giả nghiên cứu để thực hiện./.